تشخیص آرتروز زانو

آرتروز زانو یکی از شایع ترین بیماری های مفصلی در میان بزرگسالان است و به مرور زمان باعث ساییدگی، تخریب غضروف و تغییر شکل مفصل می شود. بسیاری از افراد با درد خفیف زانو شروع می کنند، اما با گذشت زمان درد زانو شدیدتر شده و حتی فعالیت های ساده روزانه مانند بالا رفتن از پله، نشستن و بلند شدن یا حتی پیاده روی های کوتاه هم برای آن ها چالش برانگیز می شود.

تشخیص دقیق و زودهنگام آرتروز زانو مهم ترین گام برای کنترل بیماری، کاهش درد و جلوگیری از تخریب مفصل است. در این مقاله، روند کامل نحوه تشخیص آرتروز زانو را گام به گام بررسی می کنیم تا بتوانید درک درستی از علائم، معاینات و تست های تشخیصی داشته باشید.

آرتروز زانو چگونه تشخیص داده می شود

تشخیص آرتروز زانو ترکیبی از بررسی علائم بالینی، معاینه فیزیکی و انجام آزمایش ها و تصویربرداری های تکمیلی است. پزشک در اولین مرحله با گرفتن شرح حال بیمار، اطلاعات مهمی درباره شروع درد، محل درد، فعالیت هایی که باعث تشدید علائم می شود و سوابق آسیب دیدگی یا جراحی های قبلی به دست می آورد.

در بسیاری از موارد، آرتروز زانو به تدریج و بدون درد ناگهانی بروز می کند. بیمار ممکن است ابتدا احساس خشکی مفصل هنگام صبح و درد خفیف بعد از فعالیت داشته باشد. این نشانه ها به مرور بیشتر شده و دامنه حرکتی زانو محدود می شود. پزشک علاوه بر بررسی علائم، عوامل خطر را نیز در نظر می گیرد؛ عواملی مانند چاقی، افزایش سن، ژنتیک، آسیب دیدگی ورزشی، التهاب مفصل و فعالیت های شغلی سنگین.

پس از بررسی شرح حال، پزشک وارد مرحله بعد یعنی معاینه فیزیکی می شود که اطلاعات دقیق تری درباره عملکرد واقعی مفصل به او می دهد.

علائم بالینی آرتروز زانو

علائم بالینی اولین نشانه هایی هستند که بیمار تجربه می کند و معمولاً دلیل اصلی مراجعه به پزشک محسوب می شوند. درد زانو مهم ترین علامت آرتروز است و در ابتدا ممکن است خفیف باشد، اما با گذشت زمان و تخریب بیشتر غضروف، شدت آن افزایش پیدا می کند. بیمار معمولاً درد را در هنگام راه رفتن طولانی، بالا رفتن از پله یا خم کردن زانو احساس می کند. در برخی موارد درد هنگام نشستن های طولانی نیز تشدید می شود.

خشکی مفصل، به ویژه هنگام بیدار شدن از خواب یا بعد از نشستن طولانی، از دیگر علامت های مهم است. این خشکی معمولاً با چند دقیقه راه رفتن برطرف می شود اما در مراحل پیشرفته آرتروز، مدت بیشتری طول می کشد. احساس سفتی، صدای تق تق یا ساییدگی در مفصل هنگام حرکت، تورم دوره ای و احساس ضعف در اطراف زانو نیز از نشانه های مهمی هستند که پزشک برای تشخیص به آنها توجه می کند.

در موارد پیشرفته، بیمار ممکن است تغییر شکل ظاهری زانو یا انحراف پاها به سمت داخل یا خارج را مشاهده کند.

معاینه فیزیکی و تست های حرکتی

معاینه فیزیکی یکی از اصلی ترین مراحل نحوه تشخیص آرتروز زانو است. پزشک با لمس زانو، حرکات مفصل را بررسی می کند و به دنبال علائم التهاب، حساسیت، سفتی و محدودیت حرکتی می گردد. در این مرحله، پزشک میزان خم شدن و صاف شدن زانو را ارزیابی می کند تا ببیند آیا محدودیت حرکتی وجود دارد یا خیر.

وجود محدودیت در حرکت زانو معمولاً نشانه تخریب غضروف یا التهاب مفصل است. تست های حرکتی برای بررسی قدرت عضلات اطراف زانو نیز انجام می شود. ضعف عضلات چهارسر ران یا عضلات همسترینگ می تواند نشان دهنده آرتروز پیشرفته باشد، زیرا درد و التهاب باعث می شود بیمار کمتر از عضلات خود استفاده کند و این موضوع به مرور باعث تحلیل قدرت عضلانی می شود.

پزشک همچنین ممکن است از تست های استرس برای بررسی ثبات لیگامان ها استفاده کند. در آرتروز شدید، ممکن است مفصل ناپایدار شود. صدای خش خش یا «کریپتاسیون» هنگام حرکت مفصل از دیگر نشانه های مهم معاینه فیزیکی است و معمولاً به دلیل تماس استخوان های مفصل با یکدیگر ایجاد می شود.

روش های تکمیلی و تخصصی تشخیص آرتروز زانو

روش های تخصصی تشخیصی زمانی استفاده می شوند که پزشک بخواهد شدت بیماری را مشخص کند یا شرایط مشابه مانند روماتیسم مفصلی را رد کند. این روش ها شامل تصویربرداری ها، آزمایش های خون و در موارد خاص، گرفتن نمونه از مایع مفصلی هستند.

تصویربرداری اطلاعات دقیقی درباره وضعیت غضروف، استخوان و فضای مفصل ارائه می دهد، در حالی که آزمایش خون می تواند به پزشک نشان دهد که آیا بیماری مفصلی دیگری در بدن وجود دارد یا خیر.

تصویربرداری و آزمایش های تشخیصی

تصویربرداری مهم ترین ابزار برای بررسی وضعیت واقعی مفصل زانو است. پزشک معمولاً ابتدا از رادیولوژی ساده استفاده می کند، زیرا X-ray دید کاملی از استخوان ها، فضای مفصلی و زوائد استخوانی می دهد. در موارد خاص ممکن است MRI نیز انجام شود، به ویژه زمانی که پزشک بخواهد وضعیت غضروف یا رباط ها را با دقت بیشتری بررسی کند.

 آزمایش های خون نیز برای بررسی التهاب سیستمیک و بیماری های مشابه مانند آرتریت روماتوئید انجام می شود.

تشخیص آرتروز زانو با عکس رادیولوژی

رادیولوژی ساده یا همان X-ray یکی از استانداردترین ابزارهای تشخیصی در آرتروز است. این تصویر به وضوح نشان می دهد:

• آیا فضای مفصلی کاهش یافته یا خیر
• آیا زوائد استخوانی (استئوفیت) وجود دارد
• آیا استخوان های مفصل تغییر شکل داده اند
• آیا استخوان زیر غضروف سفت و متراکم شده است

کاهش فضای مفصلی مهم ترین علامت رادیولوژی آرتروز است و نشان می دهد که غضروف مفصل تخریب شده و استخوان ها به هم نزدیک شده اند. در مراحل پیشرفته تر، ممکن است زانو به سمت داخل یا خارج منحرف شود که در عکس کاملاً قابل مشاهده است.

نقش آزمایش خون و مارکرهای التهابی

آزمایش خون معمولاً برای رد بیماری های مفصلی دیگر استفاده می شود. در آرتروز زانو معمولاً مارکرهای التهابی مانند CRP یا ESR افزایش چشمگیری ندارند، زیرا آرتروز یک بیماری تخریبی است نه التهابی سیستمیک. با این حال، این آزمایش ها کمک می کنند تا بیماری هایی مانند آرتریت روماتوئید، نقرس، التهاب های عفونی یا لوپوس رد شوند.

اگر بیمار علائم شدیدی مانند تورم گرم، تب یا درد تیز و ناگهانی داشته باشد، پزشک ممکن است برای بررسی بیشتر، نمونه ای از مایع مفصلی را نیز آزمایش کند.

جدول مقایسه روش های تشخیص آرتروز زانو

سخن پایانی

تشخیص زودهنگام آرتروز زانو یکی از مهم ترین عوامل در کنترل بیماری و جلوگیری از پیشرفت آن است اگر بیماری در مرحله خفیف تا متوسط باشد انجام شاک ویو تراپی و لیزر تراپی مفید است. بسیاری از افراد تصور می کنند درد زانو تنها نشانه افزایش سن است، اما این دردها می توانند پیام هشدار مفصلی باشند. در این مقاله دیدیم که تشخیص آرتروز یک روند چندمرحله ای شامل علائم، معاینه فیزیکی، تست های حرکتی، تصویربرداری و آزمایش های تخصصی است.

اگر درد، خشکی صبحگاهی، تورم یا صداهای غیرطبیعی در زانو دارید، بهتر است سریع تر بررسی شوید. هرچه بیماری زودتر تشخیص داده شود، احتمال کنترل و درمان موفقیت آمیز آن بیشتر خواهد بود.